Utożsamianie instytucji zadatku z zaliczką, może niekiedy rodzić niemałe rozczarowanie. Nie są to bowiem równoznaczne pojęcia, a ich różnica jest wyraźnie dostrzegalna z punktu widzenia skutków prawnych, które wywołują.
Zarówno zadatek, jak i zaliczka są wpłacane na poczet wykonania w przyszłości oznaczonej umowy.
W przypadku zadatku, zgodnie z art. 394 Kodeksu Cywilnego, w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron, druga strona może od umowy odstąpić i zachować otrzymany zadatek. Jeżeli zaś to druga strona, która otrzymała zadatek, uchyla się od wykonania umowy przyrzeczonej, strona przeciwna może domagać się sumy dwukrotnie wyższej (zwrot zadatku, który zapłaciła + jego równowartość tytułem swoistego odszkodowania).
Funkcją zadatku jest dyscyplinowanie stron, aby wywiązały się z wzajemnych zobowiązań. Ma on charakter zabezpieczający. Przyjmuje się, że nie powinien wynosić więcej niż 20% pełnej kwoty.
Jak wynika z powyższego, przeciwieństwie do zaliczki, zadatek jest bezzwrotny. Jest to podstawowa różnica między tymi instytucjami.