Uprawnienie z tytułu rękojmi przysługuje kupującemu, jeżeli sprzedana rzecz ma wadę prawną lub fizyczną. W obrocie konsumenckim głównie występują te drugie, stąd też na nie nakierujemy swoją uwagę.
Wada fizyczna przejawia się w tym, że rzecz jest niezgodna z umową, np. przedmiot nie ma określonych właściwości, które tego rodzaju rzecz powinna mieć albo została wydana w stanie niekompletnym.
Kupującemu przysługują wówczas zgodnie z art. 560 i 561 Kodeksu cywilnego cztery roszczenia:
1) Obniżenie ceny,
2) Odstąpienie od umowy,
3) Usunięcie wady,
4) Wymiana rzeczy na wolną od wad.
W pierwszej kolejności sprzedawca obowiązany jest do wymiany rzeczy wadliwej na wolną od wad albo niezwłocznego usunięcia wady. Wybór doprowadzenia rzeczy do zgodności z umową należy do konsumenta, chyba że byłoby to niemożliwe albo wymagałoby to nadmiernych kosztów w porównaniu ze sposobem proponowanym przez sprzedawcę.
Jeżeli sprzedawca nie dokona tego niezwłocznie, bez nadmiernych niedogodności, kupującemu przysługiwać będą uprawnienia do żądania obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy. Konsument będzie miał prawo skorzystać z pierwszych dwóch uprawnień także wtedy, gdy rzecz była już naprawiana lub wymieniona przez sprzedawcę.
W sytuacji, gdy konsument złożył oświadczenie o obniżeniu ceny do określonej kwoty, sprzedawca ma 14 dni na ustosunkowanie się do tego żądania, brak odpowiedzi uważa się za uwzględnienie żądania. W przypadku odstąpienia od umowy, strony są zobowiązane do zwrotu dokonanych przez nie świadczeń (zwrot rzeczy a z drugiej strony zwrot ceny).
Kupujący ma prawo odstąpić od umowy tylko wtedy, gdy wada jest istotna, tzn. że gdyby kupujący wiedział o wadzie, nie przystąpiłby do zawarcia umowy.
Z tytułu rękojmi sprzedawca odpowiada względem kupującego, jeżeli wada fizyczna została stwierdzona przed upływem dwóch lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. W przypadku kupna rzeczy używanej odpowiedzialność sprzedawcy może zostać ograniczona do roku. Sprzedawca lub producent mogą także określić dłuższy termin przydatności rzeczy niż 2 lata, co przekłada się na możliwość wystąpienia z roszczeniem z tytułu rękojmi przed upływem wyznaczonego terminu.
Czym innym jest gwarancja, choć jej konstrukcja prawna zbliżona jest do rękojmi.
Gwarancja może być udzielona przez sprzedawcę, producenta, czy przedstawiciela handlowego. Gwarant ma dużą swobodę w zakresie tego czy w ogóle jej udzieli oraz jak ukształtuje jej treść. Najczęściej gwarancją objęte są rzeczy AGD, RTV.
Oświadczenie gwarancyjne reguluje obowiązki gwaranta i uprawnienia kupującego w sytuacji, gdy rzecz nie ma określonych w tym oświadczeniu właściwości. Dokument gwarancyjny jest wydawany kupującemu wraz ze sprzedażą rzeczy.
Obowiązki gwaranta mogą polegać w szczególności na zwrocie zapłaconej ceny, wymianie rzeczy, naprawie jej oraz zapewnieniu innych usług. Powinien je wykonać w terminie określonym w oświadczeniu, a gdy brak wskazanego terminu – niezwłocznie, jednak nie później niż w przeciągu 14 dni. Inaczej niż przy rękojmi to gwarant dokonuje wyboru świadczenia!
Termin gwarancyjny może być dowolnie ustalony prze gwaranta. Jeżeli nie zostanie on zastrzeżony, wynosi 2 lata.
Gwarancja nie wyłącza ani nie ogranicza uprawnień wynikających z rękojmi. Na czas realizacji uprawnień z gwarancji, termin do dochodzenia uprawnień z tytułu rękojmi ulega zawieszeniu.